Phân tích tài liệu: ai viết, cho ai đọc, và điều gì không được viết ra

Một văn bản không phải là một bản ghi trung tính của sự thật. Nó là sản phẩm của một hoàn cảnh — có người viết, có người đọc dự kiến, có mục đích, có những điều không được nói ra.

Hoàn cảnh đó là một phần của dữ liệu, không phải bối cảnh phụ.

Đặt bốn câu hỏi cho mỗi tài liệu

• Ai viết, ở vị trí nào.
• Viết cho ai đọc.
• Viết trong hoàn cảnh nào, để làm gì.
• Cái gì đáng lẽ phải có mà không có.
• Câu cuối thường cho nhiều thông tin nhất.

Cái không được viết ra

• Chủ đề bị tránh.
• Nhóm người không được nhắc tới.
• Lập luận phản bác không được đề cập.
• So sánh với tài liệu cùng loại từ bối cảnh khác để thấy chỗ trống.

Ngôn ngữ

• Cách gọi tên một nhóm người phản ánh quan hệ với nhóm đó.
• Thể bị động che giấu ai là người hành động.
• Từ ngữ được coi là hiển nhiên, không cần giải thích.
• Thay đổi cách dùng từ qua các năm là dữ liệu về thay đổi quan niệm.

Chọn tài liệu

• Nêu rõ tiêu chí đưa vào và loại ra.
• Tài liệu còn lưu lại không phải tài liệu đại diện — cái nào được giữ cũng là một lựa chọn.
• Nêu rõ tài liệu nào bạn biết là có nhưng không tiếp cận được.

Kết hợp với nguồn khác

• Đối chiếu tài liệu chính thức với lời kể của người trong cuộc.
• Chỗ hai nguồn khác nhau là chỗ đáng phân tích nhất.
• Đừng coi tài liệu chính thức là chuẩn để kiểm lời kể.

Một điều đáng nhớ

Hỏi cái gì đáng lẽ phải có trong tài liệu này mà không có.

Sự vắng mặt có hệ thống của một chủ đề, một nhóm người, hay một lập luận nói lên nhiều về hoàn cảnh sản sinh ra văn bản hơn bất cứ đoạn nào được viết ra.

Câu hỏi thường gặp